Fotografia podróżnicza – porady dla etycznego fotografa

fotografia-podroznicza-porady-etyka-turystka-z-dziecmi-w-bhutanie-fair-travel-event
Data publikacji: 15 kwietnia 2022
Kategoria: Dobre praktyki

Obraz kreuje rzeczywistość. Wyruszając w podróż z tą świadomością pojawiają się pytania. Co o świecie i o nas samych mówią nasze fotografie? Jaki wpływ mamy na tych, którzy te fotografie oglądają? Jakie błędy popełniali wielcy artyści? Na czym polega etyka w fotografii podróżniczej? Znajdźmy odpowiedzi wspólnie z ekspertami, którzy wystąpili na Fair Travel Event #9.

Czym jest fotografia podróżnicza? Definicja

Według Amerykańskiego Towarzystwa Fotograficznego fotografia podróżnicza przedstawia „emocje związane z czasem i miejscem, prezentuje lądy i ich mieszkańców oraz kulturę w jej naturalnym stanie bez ograniczeń geograficznych”. Zapoczątkowali ją w połowie XIX wieku m.in. Francis Bedford, George Bridges i Maxime Du Camp.

Fotografia podróżnicza różni się od reportażu, w którym mamy określone zasady, co możemy robić, a czego nie. Wraz z masowymi podróżami fotografia stała się powszechną częścią podróży. Czy to oznacza, że każdy może wszystko? Często nie zdajemy sobie sprawy, że fotografując pokazujemy, kim jesteśmy. Zdjęcia odzwierciedlają nasz sposób patrzenia na świat. Nie istnieją bez naszego sposobu myślenia, poglądów politycznych, czy nawet rodzinnych. To wizytówka, która ma wpływ na odbiór świata przez oglądających zdjęcia. Kształtuje opinie osób na temat miejsc czy społeczności, do których nie mieli wcześniej dostępu.

fotografia-podroznicza-definicja-fotografowanie-mnichow-w-bhutanie-fair-travel-event

Wiele osób postrzega fotografię podróżniczą jako hobby. A fotografa podróżniczego jako kogoś, kto po prostu ruszył z aparatem przed siebie. Dlatego nie ma dla niej kodeksu czy zasad etycznych. Tymczasem to profesjonalna dziedzina.

Dlaczego fotografujemy w podróży? Motywacje i zagrożenia

Częstym bodźcem do naciśnięcia spustu migawki jest tzw. egzotyka. Czyli coś, co nas zadziwia, jest dla nas nowe. A tak naprawdę jest po prostu życiem codziennym mieszkańców. Wówczas fotografia obnaża niewiedzę. Pokazuje, czy wiemy, jak się zachować, czy wrzucamy wszystkich do jednego worka.

Opowiada o tym fotografka, Magdalena Konik, na podstawie uczestnictwa w suprze – gruzińskiej biesiadzie. Na tej uczcie również obowiązują zasady. Samo posiadanie aparatu nie sprawi, że będziemy mogli fotografować, co tylko chcemy i jak chcemy. Nie zrozumiemy znaczenia lokalnych rytuałów i obrzędów. Aby opowiedzieć fotografią historię potrzebujemy najpierw jej posłuchać. Zobaczyć, dlaczego powstała i jakie ma znaczenie dla mieszkańców. Poznać obowiązujące zasady i je respektować.

Więcej o storytellingu w fotografii dowiesz się z rozmowy z Piotrem Piechem z Laboratorium Obrazu Artibo: Jak opowiadać zdjęciami historie z podróży?

Jeśli między fotografem a osobą fotografowaną nie ma relacji, to nie ma historii. Trzeba rozumieć, co fotografujemy i dlaczego. Podróżowanie w rytmie slow pomaga usłyszeć te historie. Znaleźć czas na niespieszne rozmowy.

Innym powodem, dla którego fotografujemy jest chęć naśladowania autorytetów. Warto się zastanowić, dlaczego to zdjęcie powstało, czy fotograf miał prawo je zrobić, czy nie przekroczył granic.

Przykładem jest słynne zdjęcie „Afgańska dziewczyna” autorstwa uznanego fotografa National Geographic Steve’a McCurry’ego. Jest na nim Szarbat Gula. Zielonooka Afganka została sfotografowana w 1985 roku w obozie dla uchodźców, niedaleko Peszawaru. Zdjęcie miało przypominać o tym, że konflikt wciąż trwa. Wywarło ogromne wrażenie, więc z jednej strony cel został osiągnięty.

Ale z drugiej strony, fotograf nie powinien przebywać tam, gdzie są afgańskie dziewczynki. Szarbat była w wieku, w którym nie mogła przebywać w jednym pomieszczeniu z niespokrewnionym mężczyzną. A za pokazywanie twarzy, szczególnie obcemu mężczyźnie, jej rodzina mogła ponieść konsekwencje. Czy fotograf spytał rodziców o możliwość fotografowania ich córki? Nie wiedząc za wiele o danej społeczności łatwo jest wykonać zdjęcie, opublikować je, nie zdając sobie sprawy, jakie konsekwencje za rozpowszechnianie wizerunku poniosą osoby, które na nim są. Rzadko kiedy fotograf pyta o imię, a co dopiero o zgodę na to, czy zdjęcie można zrobić i pokazać.

minimalizm-podrozniczka-renata-sabela-odwaz-sie-wiedziec-fair-travel-event

Motywacją do podróżowania jest również chęć zaliczenia miejsc z katalogów biur podróży czy magazynów podróżniczych. Te zdjęcia robione są zazwyczaj wcześnie rano, gdy nie ma ludzi, pełne są kolorów. Turyści jeżdżą więc do kultowych miejsc, by zrobić w nich zdjęcia, wspaniale prezentujące się w mediach społecznościowych. To zjawisko nie tylko niszczy kreatywność, ale generuje wręcz polowania na kadry. Te destynacje są więc przepełnione ludźmi. Często trzeba wystać swoje w kolejce do takiego zdjęcia. Czy warto naśladować kultowe miejsca z katalogu czy lepiej poznać cały kraj?

Poznaj pozostałe motywacje do robienia zdjęć w podróży i posłuchaj doświadczeń Magdaleny Konik:

Fotografia podróżnicza – porady: okazuj szacunek osobom fotografowanym

Aby mówić o etyce w fotografii trzeba zacząć od podstaw. A punktem wyjścia jest postrzeganie mieszkańców jako ludzi, a nie wyłącznie jako obiekty do sfotografowania. To wymaga szacunku, taktu, empatii i wchodzenia z takim nastawieniem w relacje, a także dawania czegoś od siebie. Nie chodzi o kwestie finansowe, a o zwyczajną rozmowę, pokazanie drugiemu człowiekowi, że jest dla nas ważny. Zaprezentowanie mu wykonanych fotografii, zapytanie o zdanie i możliwość publikacji, ze wskazaniem miejsc, w których się ukażą.

Zobacz też: Jesteś gościem w podróży? Szanuj lokalną kulturę i zwyczaje

fotografia-podroznicza-porady-etyka-kobiety-w-meksyku-smieja-sie-fair-travel-event

Fotografia podróżnicza – porady: bądź autentyczny

Zawsze prezentuj kontekst wykonanej fotografii. Wartościowe zdjęcia to te zrobione podczas autentycznej sytuacji, często przypadkowej, niespodziewanej, rodzącej kreatywność. To przeciwieństwo zdjęć aranżowanych, fabrykujących wtórne ujęcia.

Jeśli jednak fotografujesz podczas „ustawki” nie stwarzaj pozorów, że zdjęcie jest wynikiem nawiązanej relacji. Pozwól ludziom być w pełni świadomym. Nawet z ustawianych zdjęć można coś wynieść dla siebie, jeśli powstały w sposób etyczny.

Fotograf dokumentalny, Karol Grygoruk, zwraca uwagę na to, aby unikać „kolonialnego” podejścia (powielać kulturowe cliché). Tak stworzony obraz jest niebezpieczny w skutkach. Pamiętanie o tym, że jesteśmy odpowiedzialni za stworzony obraz, pomoże nam podejść etycznie do fotografii podróżniczej.

Osobną kwestią jest etyka w fotografii a retuszowanie zdjęć. Istnieją instytucje czuwające nad etyką reklamy, które m.in. wymagają oznaczenia, że zdjęcie reklamowe było retuszowane. Dlaczego tego nie robimy przy fotografii podróżniczej? Rzeczywistość biedy łatwo jest obróbką zamienić w kolorowy folklor.

Posłuchaj więcej doświadczeń Karola:

Fotografia podróżnicza – porady: znajdź szczerą motywację

Dlaczego chcesz nacisnąć spust migawki akurat teraz? Po co robisz zdjęcie tej osobie, tej sytuacji? Istnieje mnóstwo porad o tym, jak robić zdjęcia z efektem wow, jak szybko zyskać na popularności. Łatwo się zatracić, mając taki cel. Nie ma wówczas większego znaczenia, czy fotografia podróżnicza jest wynikiem prawdy i czy idzie za nią dokumentalna rzetelność. Liczy się wrażenie!

Konkursy fotograficzne stwarzają pułapkę fotografowania wyłącznie dla wzbudzenia zainteresowania. Brak wtedy miejsca na oryginalność, robienia czegoś dla siebie i przedstawiania pryzmatu, przez jaki postrzegasz świat. Opowiadasz o tym, co chcą widzieć ludzie. Ma to niewiele wspólnego ze sztuką, a wiele z marketingiem.

Zajmując się fotografowaniem w podróży warto zastanowić się, czym ta podróż dla mnie jest? Czy chcę tylko zaliczyć pozycje z listy miejsc do odwiedzenia czy chcę iść własną ścieżką pod prąd? Jaką wizją świata chcę się podzielić z innymi? Jak możesz odpowiedzialnie podejść do storytellingu w fotografii?

Poznaj doświadczenia fotografki Roberty Marroquín:

Zawsze, gdy poznaję nowy kraj lub kulturę, zastanawiam się nad jego przeszłością. Szukam ludzi, którzy należą do tych miejsc, aby podzielili się ze mną swoimi historiami.

Co dla Ciebie oznacza etyka w fotografii podróżniczej? Podziel się swoimi doświadczeniami.

źródła:

  • National Geographic, Fotografia podróżnicza [online], www.national-geographic.pl/traveler/artykul/fotografia-podroznicza, dostęp: 15.04.2022
  • Świat obrazu, Szczerość to podstawa w fotografii podróżniczej [online], www.swiatobrazu.pl/fotografia-podroznicza-szczerosc-etyka.html, dostęp: 15.04.2022
  • YouTube, kanał Soul Travel, Dlaczego fotografujemy i jakie to ma konsekwencje l Magdalena Konik l Fair Travel Event #9 [online], www.youtu.be/F9VVoCuiRMo, dostęp: 15.04.2022
  • YouTube, kanał Soul Travel, Storytelling for a change l Roberta Marroquín l Fair Travel Event #9 [online], www.youtu.be/Sf1KZ1JpMAQ, dostęp: 15.04.2022
  • YouTube, kanał Soul Travel, Etyka obrazu. Opowieści o wykluczeniu l Karol Grygoruk l Fair Travel Event #9 [online], www.youtu.be/WYdw-FDghDc, dostęp: 19.04.2022

Hanna Zaborska

Czuwam nad content marketingiem w biurze etycznych podróży – Soul Travel. Dbam o to, aby treści były dla Ciebie wartościowe, a przy tym zgodne z filozofią odpowiedzialnego podróżowania.

Najbliższe w podróżach są mi piesze wędrówki tam, gdzie mnie oczy poniosą. Zapach letniej łąki, ptasi koncert i dobre towarzystwo – niewiele mi trzeba do szczęścia.

W pracy łączę swoje mocne strony – kompetencje marketingowe, wrażliwość, zainteresowanie antropologią kulturową i społeczną odpowiedzialnością biznesu.

Po pracy rozwijam się copywritersko i wspieram zdrowie kobiet, które chorują przewlekle.

Etyczne wyprawy:

uzbekistan-wyprawa-rekodzielo-soul-travel
Uzbekistan
Sekrety mistrzów
02 – 14 października 2022

iran-wyprawa-soul-travel

Iran
Serce Iranu
18 – 29 października 2022

algieria-wyprawa-na-sahare-mozabici-przy-ognisku-soul-travel
Algieria
Kultury Sahary
08 – 22 października 2022

Komentarze

0 komentarzy

Wyślij komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Zobacz także